✨ مکانیسم دوگانه کلسیم هیدروکساید:

• 🔹 اثر ضد میکروبی (Antibacterial Action): یون‌های OH- آزاد شده از کلسیم هیدروکساید با pH 12.5، غشای سیتوپلاسمی باکتری‌ها را تخریب کرده، باعث دناتوره شدن پروتئین‌ها و آسیب به DNA می‌شوند. این ماده بر طیف وسیعی از میکروارگانیسم‌های اندودنتیک از جمله انتروکوک فکالیس مؤثر است.
• 🔹 القای تشکیل بافت سخت (Hard Tissue Induction): یون‌های کلسیم (Ca²⁺) آزاد شده، با ایجاد بافر قلیایی و فعال کردن آنزیم‌های فسفاتاز قلیایی (ALP)، تمایز ادونتوبلاست‌ها و تشکیل عاج ترمیمی و سمان آپیکال را تحریک می‌کنند.

🦷 کاربردهای بالینی پودر کلسیم هیدروکساید مروابن

در اندودنتیک (درمان ریشه) :

✅ مدیکامنت داخل کانال (Intracanal Medicament): قرار دادن خمیر کلسیم هیدروکساید در کانال ریشه بین جلسات درمانی برای حذف باکتری‌های مقاوم
✅ درمان کانال‌های مرطوب (Weeping Canals): کنترل ترشحات و خشک کردن کانال‌هایی با اگزودای فراوان
✅ درمان رزوربشن (Resorption Treatment): توقف پیشرفت رزوربشن داخلی و خارجی ریشه
✅ درمان شکستگی‌های افقی ریشه (Horizontal Root Fracture): تحریک ترمیم در محل شکستگی

در درمان‌های نگهدارنده پالپ (Vital Pulp Therapy) :

✅ پالپ کپینگ مستقیم (Direct Pulp Capping): قرارگیری مستقیم روی پالپ اکسپوز شده برای تشکیل پل عاجی
✅ پالپ کپینگ غیرمستقیم (Indirect Pulp Capping): پوشش عاج باقیمانده روی پالپ در پوسیدگی‌های عمیق
✅ پالپوتومی (Pulpotomy): قطع پالپ تاجی و حفظ سلامت پالپ ریشه

در درمان دندان‌های نابالغ (Immature Teeth) :

✅ آپکسیفیکیشن (Apexification): القای تشکیل سد معدنی در انتهای ریشه دندان‌های نکروز با آپکس باز
✅ آپکسوژنز (Apexogenesis): تکامل طبیعی ریشه در دندان‌های زنده با آپکس باز

در ترمیم و پروتز :

✅ لاینر حفره (Cavity Liner): محافظت از پالپ در برابر شوک حرارتی و شیمیایی مواد ترمیمی
✅ زیرپایه سمان (Base): جایگزینی عاج از دست رفته قبل از ترمیم نهایی

🔹 طرز تهیه خمیر (روش استاندارد)

مرحله ۱ (میزان پودر): مقدار لازم پودر کلسیم هیدروکساید را روی یک بلوک شیشه‌ای یا پد استریل بریزید (حدود یک قاشق کوچک).
>>مرحله ۲ (افزودن حامل): قطره قطره حامل (سرم فیزیولوژی یا آب مقطر) را به پودر اضافه کنید.
>مرحله ۳ (مخلوط کردن) با استفاده از کاردک استریل، پودر و مایع را مخلوط کنید تا به غلظت خمیری نرم و یکدست برسید. قوام باید به اندازه‌ای باشد که به راحتی با لنتولو یا اپلیکاتور قابل تزریق باشد.

🔹 روش مصرف به عنوان مدیکامنت داخل کانال

مرحله ۱ (آماده‌سازی): پساز اتمام شیمی‌مکانیکال (آماده‌سازی و شستشو)، کانال ریشه را با پاپیر پوینت خشک کنید.
>مرحله ۲ (تزریق مدیکامنت) خمیر آماده شده را با استفاده از لنتولو یا سرنگ مخصوص داخل کانال تزریق کنید تا کانال کاملاً پر شود.
>مرحله ۳ (بستن موقت) یک گلوله پنبه استریل روی دهانه کانال قرار دهید و با سمان موقت (Cavit یا IRM) حفره دسترسی را ببندید.
>مرحله ۴ (زمان ماندگاری) مدیکامنت باید حداقل ۱-۲ هفته در کانال باقی بماند تا اثر ضد میکروبی کامل حاصل شود. در موارد عفونت مقاوم، می‌توان تا ۴ هفته آن را نگه داشت.
مرحله ۵ (برداشت مدیکامنت): در جلسه بعد، با استفاده از فایل اندو و شستشوی فراوان با هیپوکلریت سدیم، خمیر را به راحتی از کانال خارج کنید.

🔹 روش مصرف در پالپ کپینگ مستقیم

مرحله ۱ (کنترل خونریزی): محل اکسپوژر پالپ را با پنبه استریل آغشته به هیپوکلریت ۲.۵٪ یا نرمال سالین به آرامی خشک کنید تا خونریزی متوقف شود.
مرحله ۲ (اعمال): خمیر کلسیم هیدروکساید را مستقیماً روی ناحیه اکسپوژر پالپ قرار دهید. ضخامت خمیر حدود ۱-۲ میلی‌متر باشد.
مرحله ۳ (ترمیم نهایی): روی خمیر کلسیم هیدروکساید را با سمان گلاس آینومر یا سمان زیرپایه بپوشانید، سپس ترمیم نهایی (کامپوزیت) را انجام دهید.

⚠️ موارد احتیاط و منع مصرف:

• ❌ از تماس خمیر با پوست و مخاط خودداری شود – ماهیت قلیایی می‌تواند باعث تحریک شود.
• ❌ در کازهای با پالپ نکروزه با آبسه حاد، کلسیم هیدروکساید به تنهایی کافی نیست و باید همراه با آنتی‌بیوتیک سیستمیک استفاده شود.

❓ بهترین حامل برای تهیه خمیر کلسیم هیدروکساید چیست؟

مطالعات نشان داده‌اند که مخلوط با آب مقطر یا سرم فیزیولوژی بالاترین pH و بهترین اثر ضد میکروبی را ایجاد می‌کند. حامل‌های ویسکوز (مانند گلیسیرین یا متیل سلولز) ماندگاری بیشتری در کانال ایجاد می‌کنند اما قدرت قلیائیت کمتری دارند. برای مواردی که به ماندگاری طولانی نیاز دارید، از حامل‌های چسبناک‌تر استفاده کنید.

❓ آیا پودر کلسیم هیدروکساید مروابن رادیواپک است؟

پودر خالص کلسیم هیدروکساید رادیواپسیته طبیعی ندارد. با این حال، می‌توانید هنگام تهیه خمیر، پودر سولفات باریم یا بیسموت اکساید (به نسبت 1:4) به آن اضافه کنید تا رادیواپسیته مطلوب برای پیگیری رادیوگرافیک درمان ایجاد شود.

❓ مدیکامنت کلسیم هیدروکساید چه مدت باید در کانال باقی بماند؟

حداقل زمان لازم برای اثر ضد میکروبی کامل، ۷ تا ۱۴ روز است. مطالعات نشان داده‌اند که برای دستیابی به pH کافی در ناحیه پری‌آپیکال، حداقل ۲ هفته زمان لازم است. در موارد عفونت مقاوم (مانند انتروکوک فکالیس)، می‌توان مدیکامنت را ۳-۴ هفته نگه داشت.

❓ 10 گرم پودر برای چند کیس درمان ریشه کافی است؟

هر گرم پودر تقریباً برای ۱۰-۱۵ کیس درمان ریشه (بسته به تعداد کانال‌ها) کافی است. یک ویال 10 گرمی می‌تواند برای حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ کانال ریشه استفاده شود. برای مطب‌های عمومی با تردد متوسط، این مقدار برای ۶ ماه تا یک سال مصرف کافی خواهد بود.

❓ آیا نیاز به نسخه پزشک دارد؟

خیر. پودر کلسیم هیدروکساید یک ملزومات مصرفی دندانپزشکی است و بدون نیاز به نسخه قابل خریداری می‌باشد. با این حال، استفاده از آن باید توسط دندانپزشک یا متخصص اندودنتیست صورت گیرد.